تفاوت سرویس هیتر گازی فن دار و بدون فن فقط در وجود یا نبود یک فن ساده خلاصه نمی‌شود. نوع گردش هوا، فشار روی قطعات، نحوه تجمع گرد و غبار و حتی الگوی استهلاک در این دو مدل متفاوت است و همین موضوع باعث می‌شود برنامه سرویس‌ دوره‌ای آنها هم یکسان نباشد.

اگر بدون توجه به تفاوت سرویس هیتر گازی فن دار و بدون فن، هر دو را با یک چک‌لیست واحد سرویس کنید ممکن است بعضی نقاط حساس در مدل فن‌دار یا بدون فن نادیده بماند. نتیجه این بی‌توجهی می‌تواند کاهش راندمان، افزایش مصرف گاز یا حتی خطرات ایمنی باشد.

در این مقاله به زبان ساده و در عین حال تخصصی، تفاوت سرویس هیتر گازی فن دار و بدون فن را از نظر ساختار، مراحل سرویس، هزینه، زمان و نکات ایمنی مرور می‌کنیم تا بتوانید برای هر دو نوع دستگاه، برنامه نگهداری مناسب‌تری تنظیم کنید.

تعریف و ابعاد تفاوت سرویس هیتر گازی فن دار و بدون فن

وقتی از تفاوت سرویس هیتر گازی فن دار و بدون فن صحبت می‌کنیم منظور فقط اضافه شدن «تمیز کردن فن» یا «روغن‌کاری بلبرینگ» نیست. در هیتر فن‌دار، کل سیستم بر مبنای گردش اجباری هوا طراحی شده و فن مستقیما بر توزیع حرارت، فشار حرارتی بر مبدل و میزان گرد و غبار داخل دستگاه تاثیر می‌گذارد.

در مقابل، در هیتر گازی بدون فن، گردش هوا کاملا طبیعی است و گرما به صورت همرفتی در فضا پخش می‌شود. بنابراین در برنامه سرویس این مدل‌ها تمرکز بیشتر روی تمیز کردن مشعل، تنظیم شعله، کنترل دودکش و اطمینان از نبود جرم‌گرفتگی در مسیر خروج دود خواهد بود.

به همین دلیل در هر راهنمای حرفه‌ای، تفاوت سرویس هیتر گازی فن دار و بدون فن به عنوان یک موضوع مستقل مطرح می‌شود تا تکنسین یا کاربر بداند برای هر مدل چه نقاطی را باید با دقت بیشتری بررسی کند.

ساختار و اجزای تاثیرگذار بر سرویس در دو مدل

ساختار داخلی هیتر گازی فن‌دار پیچیده‌تر است. وجود فن، موتور، سیم‌کشی، سنسورهای حرارتی بیشتر و گاهی برد الکترونیکی، تعداد نقاطی را که در سرویس دوره‌ای باید بررسی شوند افزایش می‌دهد. در این مدل‌ها تجمع گرد و غبار روی پره‌های فن و فیلتر هوا مستقیما روی کیفیت گرمایش و صدای کارکرد دستگاه اثر می‌گذارد.

در هیتر گازی بدون فن، اجزا ساده‌تر است اما به معنای بی‌نیازی از سرویس نیست. در این دستگاه‌ها معمولا مشعل، ترموکوپل، شیر کنترل گاز، دودکش و سیستم ایمنی شعله در اولویت سرویس قرار می‌گیرند. هرگونه اختلال در این بخش‌ها می‌تواند باعث خاموش شدن ناگهانی یا احتراق ناقص شود.

در نتیجه، تفاوت سرویس هیتر گازی فن دار و بدون فن از همان مرحله شناخت اجزای داخلی آغاز می‌شود و اگر این تفاوت در نظر گرفته نشود، سرویس‌کار ممکن است بخش‌های کلیدی را به طور کامل بررسی نکند.

مراحل اصلی سرویس هیتر گازی فن دار

در سرویس مدل فن‌دار، علاوه بر مراحل مشترک، چند گام اختصاصی وجود دارد که نباید نادیده گرفته شود. معمولا سرویس‌کار حرفه‌ای این مراحل را در یک چک‌لیست مرتب دنبال می‌کند تا تفاوت سرویس هیتر گازی فن دار و بدون فن در عمل هم رعایت شود.

مهم‌ترین مراحل در سرویس هیتر فن‌دار عبارت است از:

• باز کردن قاب و دسترسی به فن، موتور و فضای داخلی

• تمیز کردن پره‌های فن برای کاهش صدا و افزایش بازده گردش هوا

• بررسی سلامت سیم‌کشی، کانکتورها و اتصالات برقی

• کنترل بلبرینگ یا بوش فن و شنیدن هرگونه صدای غیر عادی

• اطمینان از هماهنگی عملکرد فن با استارت مشعل و ترموستات

در این نوع دستگاه، کوچک‌ترین ایراد در فن می‌تواند باعث توزیع نامتوازن گرما و بالا رفتن دمای موضعی شود که در بلندمدت به مبدل حرارتی آسیب می‌زند. این موضوع یکی از مهم‌ترین مصادیق تفاوت سرویس هیتر گازی فن دار و بدون فن است.

سرویس هیتر گازی بدون فن و تمرکز بر مشعل و دودکش

تفاوت سرویس هیتر گازی فن دار و بدون فن

در هیتر گازی بدون فن، چون گردش هوا طبیعی است، تمرکز سرویس بیشتر روی مسیر گاز و دود است. در اینجا تفاوت سرویس هیتر گازی فن دار و بدون فن به شکل دیگری بروز می‌کند و نقش مشعل و دودکش پررنگ‌تر می‌شود.

مراحل کلیدی سرویس در این مدل معمولا شامل موارد زیر است:

• بازدید و تمیز کردن مشعل از دوده و جرم‌های احتمالی

• کنترل رنگ و شکل شعله و تنظیم نسبت گاز و هوا

• بررسی کامل مسیر دودکش، اتصالات و کلاهک برای اطمینان از مکش مناسب

• تست نشتی گاز در اتصالات با کف صابون

• بررسی عملکرد ترموکوپل و شیر ایمنی

در چنین ساختاری اگر مسیر دودکش دچار انسداد شود یا شعله درست تنظیم نشود، خطر انتشار مونوکسیدکربن در محیط افزایش می‌یابد. در حالی که در مدل فن‌دار، بخشی از گازهای گرم به وسیله فن در فضا پخش می‌شود و رفتار دستگاه کمی متفاوت است. همین تفاوت‌ها باعث می‌شود تفاوت سرویس هیتر گازی فن دار و بدون فن از نظر ایمنی هم موضوع مهمی باشد.

تفاوت سرویس هیتر گازی فن دار و بدون فن از نظر زمان و هزینه

در عمل، زمان مورد نیاز برای سرویس هیتر فن‌دار معمولا بیشتر است، زیرا باید قطعات بیشتری باز، تمیز و تست شوند. این موضوع روی هزینه نیز اثر می‌گذارد و در اکثر موارد تعرفه سرویس مدل‌های فن‌دار کمی بالاتر از نوع ساده است.

از سوی دیگر، در مدل بدون فن هرچند اجزا کمتر است، اما حساسیت روی تنظیم شعله، کنترل دودکش و تست نشتی گاز بالاست و کوچک‌ترین سهل‌انگاری می‌تواند خطرساز باشد. بنابراین از نظر تخصص مورد نیاز، تفاوت سرویس هیتر گازی فن دار و بدون فن همیشه به نفع مدل ساده نیست و هر دو نیازمند دقت و مهارت هستند.

اگر به دنبال برنامه‌ریزی مالی برای نگهداری تجهیزات گرمایشی هستید، در نظر گرفتن این تفاوت سرویس هیتر گازی فن دار و بدون فن به شما کمک می‌کند برآورد واقع‌بینانه‌تری از هزینه‌های سالانه داشته باشید.

تاثیر شرایط استفاده بر تفاوت سرویس هیتر گازی فن دار و بدون فن

شرایط محیطی، میزان گرد و غبار و ساعات کارکرد روزانه، در هر دو نوع هیتر نقش مهمی دارند اما اثر آنها بر مدل فن‌دار و بدون فن یکسان نیست. در محیط‌های پرگرد و غبار، فن مانند یک مکنده عمل می‌کند و آلودگی را سریع‌تر به داخل دستگاه می‌کشد. در نتیجه فاصله زمانی بین دو سرویس در مدل فن‌دار باید کوتاه‌تر باشد.

در عوض، در فضاهای کوچک و کم‌تهویه، هیتر بدون فن ممکن است بیشتر درگیر مشکل احتراق ناقص شود و توجه به دودکش و تهویه در سرویس آن اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. اینجاست که تفاوت سرویس هیتر گازی فن دار و بدون فن به شرایط واقعی محل نصب نیز گره می‌خورد و نمی‌توان برای همه خانه‌ها یک نسخه ثابت نوشت.

انتخاب دوره‌های زمانی سرویس، زمانی دقیق و منطقی است که علاوه بر نوع دستگاه، شرایط استفاده روزمره نیز در آن لحاظ شود.

نکات ایمنی در سرویس هر دو مدل

با وجود تمام تفاوت‌ها، چند اصل ایمنی در سرویس هر دو نوع هیتر مشترک است. قطع کامل گاز و برق قبل از شروع کار، استفاده از ابزار مناسب، باز کردن قطعات طبق دستور سازنده و تست نهایی بعد از جمع کردن دستگاه، در هر دو مدل یک الزام است.

با این حال، در مدل فن‌دار باید دقت بیشتری به سیم‌کشی و اتصالات برقی داشت و در مدل بدون فن، تمرکز بیشتری روی دودکش و شعله لازم است. رعایت این تفاوت سرویس هیتر گازی فن دار و بدون فن کمک می‌کند احتمال بروز حوادث ناخواسته به حداقل برسد.

استفاده از استانداردها و توصیه‌های مراجع رسمی مانند سازمان ملی استاندارد ایران و شرکت‌های خدماتی معتبر نیز می‌تواند سطح ایمنی سرویس را افزایش دهد.

تنظیم برنامه نگهداری با توجه به تفاوت سرویس هیتر گازی فن دار و بدون فن

برای داشتن یک برنامه نگهداری منظم، بهتر است برای هر دستگاه جداگانه کارت سرویس یا چک‌لیست تعریف شود و در آن نوع دستگاه، تاریخ نصب، تاریخ سرویس‌های قبلی و مواردی که نیازمند توجه ویژه بوده ثبت شود. در این کارت‌ها حتما به تفاوت سرویس هیتر گازی فن دار و بدون فن اشاره کنید تا در سرویس‌های بعدی هم فراموش نشود.

اگر چند هیتر در یک واحد یا ساختمان دارید، بهتر است سرویس دوره‌ای را در یک بازه زمانی نزدیک انجام دهید اما محتوای سرویس هر دستگاه متناسب با نوع آن تنظیم شود. برای آشنایی دقیق‌تر با اصول برنامه‌ریزی و نگهداری کلی می‌توانید مقاله جامع سرویس و نگهداری هیتر گازی را نیز مطالعه کنید و آن را در کنار نکات این مقاله به کار بگیرید.

سخن آخر

در جمع‌بندی می‌توان گفت تفاوت سرویس هیتر گازی فن دار و بدون فن هم فنی است هم عملی. در مدل فن‌دار، فن، موتور و اجزای برقی در مرکز توجه قرار می‌گیرند و در مدل بدون فن، تمرکز اصلی بر مشعل، شعله، مسیر گاز و دودکش است. همین تفاوت‌ها باعث می‌شود زمان، هزینه و دوره‌های سرویس دو نوع دستگاه نیز یکسان نباشد.

اگر در زمان سرویس، نوع دستگاه و شرایط استفاده را در نظر بگیرید، هم مصرف گاز بهینه‌تر می‌شود، هم عمر مفید هیتر افزایش می‌یابد و هم سطح ایمنی خانه بالاتر می‌رود. شناخت و رعایت تفاوت سرویس هیتر گازی فن دار و بدون فن، گام مهمی است که هر مالک یا مدیر ساختمان برای مدیریت هوشمند سیستم گرمایشی باید آن را جدی بگیرد.

سوالات متداول درباره تفاوت سرویس هیتر گازی فن دار و بدون فن

۱. آیا فاصله زمانی سرویس برای مدل فن‌دار و بدون فن باید متفاوت باشد؟
در بسیاری از موارد بله. به دلیل تجمع سریع‌تر گرد و غبار در فن و مسیر هوا، بهتر است سرویس مدل فن‌دار با فاصله زمانی کوتاه‌تری انجام شود، به ویژه در محیط‌های صنعتی یا پرگرد و غبار.

۲. کدام مدل از نظر هزینه سرویس معمولا گران‌تر است؟
به طور معمول هزینه سرویس هیتر گازی فن‌دار کمی بیشتر است، چون باز کردن، تمیز کردن و تست فن، موتور و بخش‌های برقی زمان‌برتر است. البته وضعیت واقعی دستگاه و میزان خرابی نیز بر هزینه نهایی تاثیر دارد.

۳. از نظر ایمنی، تفاوت سرویس هیتر گازی فن دار و بدون فن در چیست؟
در مدل فن‌دار، تمرکز ایمنی بیشتر روی سیم‌کشی، اتصال بدنه و عملکرد صحیح فن است، در حالی که در مدل بدون فن، دودکش و تنظیم شعله نقش پررنگ‌تری دارند. در هر دو مدل، تست نشتی گاز و کنترل رنگ شعله ضروری است.

۴. آیا می‌توان سرویس هر دو نوع هیتر گازی را خودمان انجام دهیم؟
کارهای ساده مانند تمیز کردن بدنه و فضاهای اطراف را می‌توان در خانه انجام داد اما برای سرویس کامل، به خصوص در بخش‌های گاز و برق، توصیه می‌شود از تکنسین مجاز استفاده شود؛ به ویژه با در نظر گرفتن تفاوت سرویس هیتر گازی فن دار و بدون فن و حساسیت هر بخش.

۵. اگر صدای غیر عادی از هیتر فن‌دار شنیدیم باید چه کار کنیم؟
صدای غیر عادی اغلب نشانه مشکل در فن، بلبرینگ یا تجمع گرد و غبار است. در این حالت بهتر است دستگاه را خاموش کنید و برای بررسی تخصصی و سرویس با توجه به تفاوت سرویس هیتر گازی فن دار و بدون فن، با مرکز خدمات معتبر تماس بگیرید.